Przejdź do głównej treści
<em>Magierka </em>(<em>ślachmyca, pończosznica</em>) ze zbiorów Muzeum Zamojskiego, fot. H. Szkutnik

Okrągła czapka robiona na drutach z białej wełny we wzory niebieskie i czerwone. O główce różnej wysokości, prostej lub w kształcie grzyba. Wykonywana w osobliwy sposób - najpierw dziano jajkowaty zamknięty z obu stron walec, który poddawano procesowi folowania. Następnie jeden jego koniec wtłaczano do środka, powstały w ten sposób podwójny worek modelowano. <em>Magierki</em> noszone przez członków orkiestry Karola Namysłowskiego oraz wzorowane na nich były niskie i miały kształt płaskiego walca.

Magierka (ślachmyca, pończosznica) ze zbiorów Muzeum Zamojskiego, fot. H. Szkutnik

Okrągła czapka robiona na drutach z białej wełny we wzory niebieskie i czerwone. O główce różnej wysokości, prostej lub w kształcie grzyba. Wykonywana w osobliwy sposób - najpierw dziano jajkowaty zamknięty z obu stron walec, który poddawano procesowi folowania. Następnie jeden jego koniec wtłaczano do środka, powstały w ten sposób podwójny worek modelowano. Magierki noszone przez członków orkiestry Karola Namysłowskiego oraz wzorowane na nich były niskie i miały kształt płaskiego walca.

Typy lubelskie, Z pod Zamościa, pocztówka, mal. K. Rayski, własność prywatna

Typy lubelskie, Z pod Zamościa, pocztówka, mal. K. Rayski, własność prywatna

Karol Namysłowski z orkiestrą w Chomęciskach, 1884 r., fot. K. Strzelecki, Muzeum Zamojskie

Karol Namysłowski z orkiestrą w Chomęciskach, 1884 r., fot. K. Strzelecki, Muzeum Zamojskie

Mężczyzna w kożuchu, pocztówka, mal. K. Rayski, Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

<em>Huczma</em> (<em>gamerka</em>, czapka na cztery powiaty/strony świata)

Czapka z brązowego lub popielatego sukna. Tworzył ją prostokątny płat tkaniny (jego długość równała się obwodowi czapki) składany na cztery i nacinany w formie równoramiennego trójkąta. Powstałe w ten sposób 4 kliny po zszyciu tworzyły kwadratowe denko czapki, a pozostały stanowiący z nimi całość prostokątny płat tkaniny, po złożeniu na pół i wywinięciu stanowił jej otok. <em>Huczmę</em> zdobiono poprzez trzykrotne obszycie górnej części otoku niebieskim sznurkiem, z niego także robiono przyszyte na jej czterech rogach pompony. <em> </em>

Mężczyzna w kożuchu, pocztówka, mal. K. Rayski, Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Huczma (gamerka, czapka na cztery powiaty/strony świata)

Czapka z brązowego lub popielatego sukna. Tworzył ją prostokątny płat tkaniny (jego długość równała się obwodowi czapki) składany na cztery i nacinany w formie równoramiennego trójkąta. Powstałe w ten sposób 4 kliny po zszyciu tworzyły kwadratowe denko czapki, a pozostały stanowiący z nimi całość prostokątny płat tkaniny, po złożeniu na pół i wywinięciu stanowił jej otok. Huczmę zdobiono poprzez trzykrotne obszycie górnej części otoku niebieskim sznurkiem, z niego także robiono przyszyte na jej czterech rogach pompony.

Z Goraja, pow. Zamojski, <em>Ziemia</em>, 1913

Z Goraja, pow. Zamojski, Ziemia, 1913

Koszula męska ze zbiorów Muzeum Zamojskiego fot. H. Szkutnik

O kroju przyramkowym, ze stójką lub niewielkim, prostym wykładanym kołnierzykiem, rozcięciem na przodach, rękawami wszytymi w mankiet. Długa, sięgająca prawie do kolan, wypuszczana na spodnie. Do przełomu XIX i XX wieku bez ozdób, szyta z lnianego samodziału, później także z fabrycznego płótna bawełnianego i coraz powszechniej z czerwono-czarnymi haftami o motywach geometrycznych i zgeometryzowanych roślinnych. Wyszycia te ułożone pasowo przystrajały stójkę, kołnierzyk, przody koszuli, przyramki (prostokątne kawałki tkaniny wszyte pomiędzy koszulę i rękawy) oraz mankiety.

Koszula męska ze zbiorów Muzeum Zamojskiego fot. H. Szkutnik

O kroju przyramkowym, ze stójką lub niewielkim, prostym wykładanym kołnierzykiem, rozcięciem na przodach, rękawami wszytymi w mankiet. Długa, sięgająca prawie do kolan, wypuszczana na spodnie. Do przełomu XIX i XX wieku bez ozdób, szyta z lnianego samodziału, później także z fabrycznego płótna bawełnianego i coraz powszechniej z czerwono-czarnymi haftami o motywach geometrycznych i zgeometryzowanych roślinnych. Wyszycia te ułożone pasowo przystrajały stójkę, kołnierzyk, przody koszuli, przyramki (prostokątne kawałki tkaniny wszyte pomiędzy koszulę i rękawy) oraz mankiety.

Włościanin z  powiatu zamojskiego, <em>Album „Ziemi"</em>

Włościanin z  powiatu zamojskiego, Album „Ziemi"

Osada Nadgajowego na Czarnym Wygonie, Leśn. Kosobudy (fragment), 1902 r., fot. J. Strzyżowski, Muzeum Zamojskie

Na fotografii widać sposób noszenia koszuli i <em>tyszowiaki.</em>

Osada Nadgajowego na Czarnym Wygonie, Leśn. Kosobudy (fragment), 1902 r., fot. J. Strzyżowski, Muzeum Zamojskie

Na fotografii widać sposób noszenia koszuli i tyszowiaki.

Włościanin z Lipska, ok. 1920 r., fot. NN, Muzeum Zamojskie

Spodnie szyte były głównie z lnianego samodziału, jedynie odświętne noszone zimą robiono z białego, szarego lub ciemnobrązowego sukna folowanego<em>.</em> Ich krój był bardzo prosty, każdą nogawkę wykonywano z jednego płata tkaniny, a z przodu w pasie poszerzał spodnie trójkątny klin. Miały one na prawym boku niewielki rozporek, a górna część po podwinięciu tworzyła tunelik przez, który przeciągano sznurek. Regulował on obwód w pasie i podtrzymywał spodnie.

Włościanin z Lipska, ok. 1920 r., fot. NN, Muzeum Zamojskie

Spodnie szyte były głównie z lnianego samodziału, jedynie odświętne noszone zimą robiono z białego, szarego lub ciemnobrązowego sukna folowanego. Ich krój był bardzo prosty, każdą nogawkę wykonywano z jednego płata tkaniny, a z przodu w pasie poszerzał spodnie trójkątny klin. Miały one na prawym boku niewielki rozporek, a górna część po podwinięciu tworzyła tunelik przez, który przeciągano sznurek. Regulował on obwód w pasie i podtrzymywał spodnie.

Kamizelka ze zbiorów Muzeum Zamojskiego fot. H. Szkutnik

Do końca XIX wieku kamizelki szyto z czarnego lub brązowego sukna, które podszywano lnianym samodziałem. Jej krój był prosty, bez cięć i zaszewek, tworzyły ją dwa przody i plecy, przy szyi okrągły podkrój. Kamizelki te zapinano na przyszyte w dwóch rzędach metalowe guziki. Potem przyszła moda na kamizelki o kroju miejskim o przodach z cienkiego niebieskiego sukna i plecach z tkaniny lnianej lub bawełnianej. Miały one przy szyi niewielki wykładany kołnierzyk, zapinano je na jeden rząd metalowych guzików.

Latem założone na koszulę stanowiły okrycie wierzchnie, w okresie chłodów noszono je pod płótniankę lub sukmanę.

Kamizelka ze zbiorów Muzeum Zamojskiego fot. H. Szkutnik

Do końca XIX wieku kamizelki szyto z czarnego lub brązowego sukna, które podszywano lnianym samodziałem. Jej krój był prosty, bez cięć i zaszewek, tworzyły ją dwa przody i plecy, przy szyi okrągły podkrój. Kamizelki te zapinano na przyszyte w dwóch rzędach metalowe guziki. Potem przyszła moda na kamizelki o kroju miejskim o przodach z cienkiego niebieskiego sukna i plecach z tkaniny lnianej lub bawełnianej. Miały one przy szyi niewielki wykładany kołnierzyk, zapinano je na jeden rząd metalowych guzików.

Latem założone na koszulę stanowiły okrycie wierzchnie, w okresie chłodów noszono je pod płótniankę lub sukmanę.

Z pow. zamojskiego, fot. ze zbiorów Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego

<em>Ziemia</em>, 1911

Z pow. zamojskiego, fot. ze zbiorów Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego

Ziemia, 1911

Feliks Zawiślak z Żurawia, fot. ks. St. Samorek., <em>Ziemia</em>, 1911

Płótnianka (<em>parcianka</em>) to męskie i kobiece okrycie wierzchnie o kroju poncho podłużnego, szyte z grubego lnianego lub konopnego samodziału tkanego splotem rządkowym.

Płótnianki były długie, bez zapięcia, sięgały do połowy łydek, przy szyi miały wąski i stojący kołnierz, rękawy proste zwężające się przy dłoni, nie były zdobione. Najczęściej noszono je rozpięte, niekiedy przepasywano pasem   rzemiennym lub konopnym sznurem.

Feliks Zawiślak z Żurawia, fot. ks. St. Samorek., Ziemia, 1911

Płótnianka (parcianka) to męskie i kobiece okrycie wierzchnie o kroju poncho podłużnego, szyte z grubego lnianego lub konopnego samodziału tkanego splotem rządkowym.

Płótnianki były długie, bez zapięcia, sięgały do połowy łydek, przy szyi miały wąski i stojący kołnierz, rękawy proste zwężające się przy dłoni, nie były zdobione. Najczęściej noszono je rozpięte, niekiedy przepasywano pasem rzemiennym lub konopnym sznurem.

Tomasz Maciąg z Zaburza (pow. zamojski), fot. ks. St. Samorek, <em>Ziemia</em>, 1912

Tomasz Maciąg z Zaburza (pow. zamojski), fot. ks. St. Samorek, Ziemia, 1912

Staś Olech z Gaju (pow. zamojski), fot. ks. St. Samorek, <em>Ziemia</em>, 1911

Staś Olech z Gaju (pow. zamojski), fot. ks. St. Samorek, Ziemia, 1911

Typy lubelskie, spod Lublina, pocztówka, mal. K. Rayski, własność prywatna

Przez mężczyzn sukmana była noszona przez cały rok jako strój reprezentacyjny, dla kobiet była zimowym okryciem wierzchnim. Mężczyźni zakładali ją czasem bezpośrednio na koszulę, na ogół jednak na kamizelkę, niekiedy na płótniankę, a w czasie srogiej zimy na kożuch. W okolicach Zamościa noszono kilka typów sukman, najbardziej znaną i spopularyzowaną przez Orkiestrę Włościańską Karola Namysłowskiego jest tzw. <em>fijorówka</em>, pierwotnie używana w północnej części  regionu. Sukmana ta szyta z brązowego sukna była pięknie zdobiona szamerunkiem z czerwonego i jasno granatowego sznurka, którym obszywano kołnierz, oba przody (do linii pasa), fałdy na bokach i mankiety rękawów. Oprócz niej noszono nieco inaczej przystrajane sukmany także brązowe oraz popielate o plecach zdobionych bogato naszyciami z granatowego sukna i zielonego sznureczka, a także szyte z tkanin w kolorze niebieskim.

Typy lubelskie, spod Lublina, pocztówka, mal. K. Rayski, własność prywatna

Przez mężczyzn sukmana była noszona przez cały rok jako strój reprezentacyjny, dla kobiet była zimowym okryciem wierzchnim. Mężczyźni zakładali ją czasem bezpośrednio na koszulę, na ogół jednak na kamizelkę, niekiedy na płótniankę, a w czasie srogiej zimy na kożuch. W okolicach Zamościa noszono kilka typów sukman, najbardziej znaną i spopularyzowaną przez Orkiestrę Włościańską Karola Namysłowskiego jest tzw. fijorówka, pierwotnie używana w północnej części regionu. Sukmana ta szyta z brązowego sukna była pięknie zdobiona szamerunkiem z czerwonego i jasno granatowego sznurka, którym obszywano kołnierz, oba przody (do linii pasa), fałdy na bokach i mankiety rękawów. Oprócz niej noszono nieco inaczej przystrajane sukmany także brązowe oraz popielate o plecach zdobionych bogato naszyciami z granatowego sukna i zielonego sznureczka, a także szyte z tkanin w kolorze niebieskim.

Mężczyzna w sukmanie, pocztówka, mal. K. Rayski, własność prywatna

Mężczyzna w sukmanie, pocztówka, mal. K. Rayski, własność prywatna

Typy lubelskie, Z pod Zamościa, pocztówka, mal. K. Rayski, własność prywatna

Typy lubelskie, Z pod Zamościa, pocztówka, mal. K. Rayski, własność prywatna

Karol Namysłowski z orkiestrą, 1902 r., Lublin, ogród-teatr letni „Rusałka”, fot. NN, Muzeum Zamojskie

Karol Namysłowski z orkiestrą, 1902 r., Lublin, ogród-teatr letni „Rusałka”, fot. NN, Muzeum Zamojskie

Orkiestra Włościańska Karola Namysłowskiego, pocztówka, Nakładem, St. Winiarskiego w Warszawie, 1900, Muzeum Zamojskie

Orkiestra Włościańska Karola Namysłowskiego, pocztówka, Nakładem, St. Winiarskiego w Warszawie, 1900, Muzeum Zamojskie

Pas z Łopiennika, Stanisław Dąbrowski. <em>Pasy lubelskie</em>.

Pas szyty z podwójnie złożonej skóry bydlęcej, z wewnętrzną osłoniętą klapką kieszenią. Jego szerokość wahała się od 20 do 30 cm, szersze pasy nosili gospodarze, węższe kawalerowie. Całą ich powierzchnię zdobił wytłaczany ornament o motywach geometrycznych oraz rozmieszczone wzdłuż górnej krawędzi, na szlufkach i klapce kieszeni dziurki obramowane mosiężną obwódką. Szersze pasy zapinano na 4 klamerki, węższe na 3. Przepasywano nimi koszulę.

Pas z Łopiennika, Stanisław Dąbrowski. Pasy lubelskie.

Pas szyty z podwójnie złożonej skóry bydlęcej, z wewnętrzną osłoniętą klapką kieszenią. Jego szerokość wahała się od 20 do 30 cm, szersze pasy nosili gospodarze, węższe kawalerowie. Całą ich powierzchnię zdobił wytłaczany ornament o motywach geometrycznych oraz rozmieszczone wzdłuż górnej krawędzi, na szlufkach i klapce kieszeni dziurki obramowane mosiężną obwódką. Szersze pasy zapinano na 4 klamerki, węższe na 3. Przepasywano nimi koszulę.

Gospodarze spod Zamościa, pocztówka, Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Gospodarze spod Zamościa, pocztówka, Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Obuwie ze zbiorów Muzeum Zamojskiego fot. H. Szkutnik

<em>Tyszowiaki</em> czyli buty z długimi, sięgającymi aż pod kolana cholewami. Obuwie o tyle specyficzne, że oba buty w momencie zakupu były identyczne, formę prawego i lewego uzyskiwały dopiero w czasie używania. Ponieważ były duże i nie dopasowane, przed założeniem wyściełano je słomą, a samą stopę owijano onucą. Wytwórcami <em>tyszowiaków</em> byli szewcy z miasteczka Tyszowce. Ich  wyroby można było nabyć na targach i jarmarkach.

Obuwie ze zbiorów Muzeum Zamojskiego fot. H. Szkutnik

Tyszowiaki czyli buty z długimi, sięgającymi aż pod kolana cholewami. Obuwie o tyle specyficzne, że oba buty w momencie zakupu były identyczne, formę prawego i lewego uzyskiwały dopiero w czasie używania. Ponieważ były duże i nie dopasowane, przed założeniem wyściełano je słomą, a samą stopę owijano onucą. Wytwórcami tyszowiaków byli szewcy z miasteczka Tyszowce. Ich wyroby można było nabyć na targach i jarmarkach.

Karzeł Jan Omietek z Goraja, mieszczanin średniego wzrostu Stanisław Rybicki z Goraja, olbrzym Walenty Szczepanek, włościanin z Gorajca, <em>Wisła 1902</em>

Karzeł Jan Omietek z Goraja, mieszczanin średniego wzrostu Stanisław Rybicki z Goraja, olbrzym Walenty Szczepanek, włościanin z Gorajca, Wisła 1902

Ten serwis korzysta z cookies Polityka prywatności