Przejdź do głównej treści
Dziewczyna z Wilanowa pod Warszawą, pocztówka wydana Nakładem Stanisława Winiarskiego w Warszawie, przed I wojną światową, Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Dziewczyna z Wilanowa pod Warszawą, pocztówka wydana Nakładem Stanisława Winiarskiego w Warszawie, przed I wojną światową, Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Wieśniaczka z Powsina, pow. Warszawski, pocztówka, Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Czepki noszone do stroju wilanowskiego szyto z tkanin gładkich lub wzorzystych jak kreton czy płótno. Miały prosty krój, składający się z denka w kształcie podkowy i okalającego je otoku. Miejsce ich zszycia przysłaniała jedwabna wstążka, najczęściej w kolorze czerwonym. Otok od spodu, dla wzmocnienia i usztywnienia, podszywano  płótnem, a do jego brzegu (w części okalającej twarz) przyszywano przymarszczony pas ręcznej koronki klockowej lub fabrycznej tiulowej. Po wywiązaniu na czepku chustki, widoczna była jedynie ta dekoracyjna koronka, zwykle o brzegu wykończonym ząbkami.

Wieśniaczka z Powsina, pow. Warszawski, pocztówka, Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Czepki noszone do stroju wilanowskiego szyto z tkanin gładkich lub wzorzystych jak kreton czy płótno. Miały prosty krój, składający się z denka w kształcie podkowy i okalającego je otoku. Miejsce ich zszycia przysłaniała jedwabna wstążka, najczęściej w kolorze czerwonym. Otok od spodu, dla wzmocnienia i usztywnienia, podszywano płótnem, a do jego brzegu (w części okalającej twarz) przyszywano przymarszczony pas ręcznej koronki klockowej lub fabrycznej tiulowej. Po wywiązaniu na czepku chustki, widoczna była jedynie ta dekoracyjna koronka, zwykle o brzegu wykończonym ząbkami.

Panna w chuście czepcowej

Wieśniaczka z Wilanowa, rys. P. Winklowa podług fotografii, Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

W stroju wilanowskim używano chust dwojakiego rodzaju. Tybetowe były najczęściej w kolorze czerwonym, różowym lub żółtym, zwykle wzorzyste, o  wyraźnych motywach kwiatowych. Białe z płótna bawełnianego o brzegach wykończonych koronką, z haftem na jednym z naroży.

Panna w chuście czepcowej

Wieśniaczka z Wilanowa, rys. P. Winklowa podług fotografii, Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

W stroju wilanowskim używano chust dwojakiego rodzaju. Tybetowe były najczęściej w kolorze czerwonym, różowym lub żółtym, zwykle wzorzyste, o  wyraźnych motywach kwiatowych. Białe z płótna bawełnianego o brzegach wykończonych koronką, z haftem na jednym z naroży.

Mężatka w chuście czepcowej

Stara wieśniaczka, podług K. Beyera, Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Mężatka w chuście czepcowej

Stara wieśniaczka, podług K. Beyera, Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Charakterystyczny haft na bawełnianej chuście czepcowej. Własność prywatna, fot. E. Piskorz-Branekova

Wyszycie na chustach bawełnianych to niezmiennie duży motyw drzewka życia, składający się z kwiatów, gałązek i listków w kolorze czarnym lub niekiedy ciemnobrązowym, wykonany wyłącznie łańcuszkiem. Chusty czepcowe mają wielkość około 150 x 150 cm. Wywiązanie ich było trudne i  składało się z kilku etapów. Po pierwsze składano chustę  po przekątnej, uzyskując w ten sposób  trójkąt równoramienny. Następnie, bok będący  podstawą trójkąta zawijano dwu lub trzykrotnie tworząc rodzaj otoku o szerokości 7-10 cm. Trzeci etap to upięcie chusty na głowie (otok widoczny, ułożony nad czołem aż do uszu) i skrzyżowanie jej dwóch rogów na karku (pod zwisającym wolno rogiem trzecim). Czwarta czynność to kolejne owinięcie głowy i skrzyżowanie rogów chusty  nad czołem, piąty i ostatni to związanie ich w węzeł na karku.

Charakterystyczny haft na bawełnianej chuście czepcowej. Własność prywatna, fot. E. Piskorz-Branekova

Wyszycie na chustach bawełnianych to niezmiennie duży motyw drzewka życia, składający się z kwiatów, gałązek i listków w kolorze czarnym lub niekiedy ciemnobrązowym, wykonany wyłącznie łańcuszkiem. Chusty czepcowe mają wielkość około 150 x 150 cm. Wywiązanie ich było trudne i  składało się z kilku etapów. Po pierwsze składano chustę po przekątnej, uzyskując w ten sposób trójkąt równoramienny. Następnie, bok będący podstawą trójkąta zawijano dwu lub trzykrotnie tworząc rodzaj otoku o szerokości 7-10 cm. Trzeci etap to upięcie chusty na głowie (otok widoczny, ułożony nad czołem aż do uszu) i skrzyżowanie jej dwóch rogów na karku (pod zwisającym wolno rogiem trzecim). Czwarta czynność to kolejne owinięcie głowy i skrzyżowanie rogów chusty nad czołem, piąty i ostatni to związanie ich w węzeł na karku.

Dziewczyna w stroju ludowym, okolice Warszawy, rys. L. Burger. Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie.

Kobiety w tym regionie nosiły koszule o kroju przyramkowym, z niewielkim wykładanym kołnierzykiem albo oszewką – stójką, wykończoną falbanką lub koronką. Miały one rozcięcie na przodach i rękawy z wąskimi mankietami lub falbanką.

Dziewczyna w stroju ludowym, okolice Warszawy, rys. L. Burger. Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie.

Kobiety w tym regionie nosiły koszule o kroju przyramkowym, z niewielkim wykładanym kołnierzykiem albo oszewką – stójką, wykończoną falbanką lub koronką. Miały one rozcięcie na przodach i rękawy z wąskimi mankietami lub falbanką.

Haft na przyramku koszuli kobiecej. Własność prywatna, fot. E. Piskorz-Branekova

Koszule ozdabiały hafty wykonane łańcuszkiem, umieszczane na przyramkach, a niekiedy także na mankietach lub falbance rękawów. Według tradycyjnych  przekazów inspiracją do ich powstania (dotyczy to także haftów na chustach czepcowych) były kute, żelazne ogrodzenia  pałacu w Wilanowie. Stąd kolorystyka wyszyć: czerń i brąz oraz  motywy: stylizowane kwiaty i liście.

Haft na przyramku koszuli kobiecej. Własność prywatna, fot. E. Piskorz-Branekova

Koszule ozdabiały hafty wykonane łańcuszkiem, umieszczane na przyramkach, a niekiedy także na mankietach lub falbance rękawów. Według tradycyjnych przekazów inspiracją do ich powstania (dotyczy to także haftów na chustach czepcowych) były kute, żelazne ogrodzenia pałacu w Wilanowie. Stąd kolorystyka wyszyć: czerń i brąz oraz motywy: stylizowane kwiaty i liście.

Strój wilanowski, mal. W.B., Wydawnictwo Salonu Malarzy Polskich w Krakowie, pocztówka. Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie.

Gorset noszony do stroju wilanowskiego miał prosty krój: opinał kibić do linii talii, a potem lekko rozszerzony, luźno opadając osłaniał biodra. Przy szyi gorset miał głęboki, owalny dekolt. Pierwotnie był sznurowany barwną wstążką, z czasem zaczęto zapinać go na guziki, przyszyte do linii talii. Wszystkie brzegi gorsetu, łącznie z krawędziami dziurek do zapinania lamowano paskami atłasu lub atłasowej wstążki. Obszycia te miały zwykle kolor kontrastowy w stosunku do gorsetu – do zielonego stosowano lamówkę czerwoną, do czerwonego żółtą itp.

Strój wilanowski, mal. W.B., Wydawnictwo Salonu Malarzy Polskich w Krakowie, pocztówka. Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie.

Gorset noszony do stroju wilanowskiego miał prosty krój: opinał kibić do linii talii, a potem lekko rozszerzony, luźno opadając osłaniał biodra. Przy szyi gorset miał głęboki, owalny dekolt. Pierwotnie był sznurowany barwną wstążką, z czasem zaczęto zapinać go na guziki, przyszyte do linii talii. Wszystkie brzegi gorsetu, łącznie z krawędziami dziurek do zapinania lamowano paskami atłasu lub atłasowej wstążki. Obszycia te miały zwykle kolor kontrastowy w stosunku do gorsetu – do zielonego stosowano lamówkę czerwoną, do czerwonego żółtą itp.

Od Warszawy (Wilanów - Czerniaków), Oskar Kolberg, Pieśni ludu polskiego, serja I, Warszawa, 1857

Spódnice noszone przez wieśniaczki z okolic Wilanowa były szerokie (w obwodzie miały do 4 m), w talii mocno przymarszczone i ułożone w bardzo drobne zakładki, rozłożone na tyle i bokach tak, że przód spódnicy był prawie gładki. Rozcięcie ułatwiające włożenie spódnicy znajdowało się zawsze na  jej przedzie i przysłonięte było zapaską. Dolny brzeg usztywniała i wzmacniała naszyta od spodu listwa z gęstej i mocnej tkaniny, a krawędź dolna przeważnie była wykończona <em>szczoteczką</em>,<em> </em>czyli grubą taśmą o strzyżonym włosiennym brzegu.

Od Warszawy (Wilanów - Czerniaków), Oskar Kolberg, Pieśni ludu polskiego, serja I, Warszawa, 1857

Spódnice noszone przez wieśniaczki z okolic Wilanowa były szerokie (w obwodzie miały do 4 m), w talii mocno przymarszczone i ułożone w bardzo drobne zakładki, rozłożone na tyle i bokach tak, że przód spódnicy był prawie gładki. Rozcięcie ułatwiające włożenie spódnicy znajdowało się zawsze na  jej przedzie i przysłonięte było zapaską. Dolny brzeg usztywniała i wzmacniała naszyta od spodu listwa z gęstej i mocnej tkaniny, a krawędź dolna przeważnie była wykończona szczoteczką, czyli grubą taśmą o strzyżonym włosiennym brzegu.

Tkanina tybetowa na spódnicę. Ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, fot. K. Wodecka

Tkanina tybetowa na spódnicę. Ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, fot. K. Wodecka

Gospodyni z Wilanowa pod Warszawą, pocztówka wydana Nakładem Stanisława Winiarskiego w Warszawie, przed I wojną światową, Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Zapaski starszego typu szyto z pasiastych  samodziałów wełnianych, o czerwonym tle. Tkano na nich, powtarzające się rytmicznie paski – najczęściej niebieskie, zielone, białe i w kilku odcieniach żółci. Stopniowo, na przełomie XIX i XX w. miejsce tych zapasek, zajęły wykonywane z tkanin fabrycznych. Najczęściej używano białego, gładkiego  lub zdobionego białym haftem maszynowym płótna lub batystu.<em> </em>Ponadto również i innych tkanin, niekiedy w pionowe paski, przeważnie jednak w jasnych pastelowych barwach i o delikatnych, drobnych motywach.

Gospodyni z Wilanowa pod Warszawą, pocztówka wydana Nakładem Stanisława Winiarskiego w Warszawie, przed I wojną światową, Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie

Zapaski starszego typu szyto z pasiastych samodziałów wełnianych, o czerwonym tle. Tkano na nich, powtarzające się rytmicznie paski – najczęściej niebieskie, zielone, białe i w kilku odcieniach żółci. Stopniowo, na przełomie XIX i XX w. miejsce tych zapasek, zajęły wykonywane z tkanin fabrycznych. Najczęściej używano białego, gładkiego lub zdobionego białym haftem maszynowym płótna lub batystu. Ponadto również i innych tkanin, niekiedy w pionowe paski, przeważnie jednak w jasnych pastelowych barwach i o delikatnych, drobnych motywach.

Samodział na zapaskę. Ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, fot. K.Wodecka

Samodział na zapaskę. Ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, fot. K.Wodecka

Od Warszawy (Czerniaków), Oskar Kolberg, Pieśni ludu polskiego, serja I, Warszawa, 1857

Rodzaj okrycia wierzchniego, używanego przez kobiety był zależny od lokalnej mody. W okolicach Czerniakowa, Raszyna, Wilanowa zakładano sięgające do pół łydki lub nieco dłuższe kaftany tzw. <em>katanki.</em>

Od Warszawy (Czerniaków), Oskar Kolberg, Pieśni ludu polskiego, serja I, Warszawa, 1857

Rodzaj okrycia wierzchniego, używanego przez kobiety był zależny od lokalnej mody. W okolicach Czerniakowa, Raszyna, Wilanowa zakładano sięgające do pół łydki lub nieco dłuższe kaftany tzw. katanki.

Od Warszawy (Raszyn), Oskar Kolberg, Pieśni ludu polskiego, serja I, Warszawa, 1857

W okolicach Nadarzyna i Piaseczna kobiety nosiły długie sukmany, zwykle podszyte futrem tzw. <em>przyjaciółki</em>. Przeznaczano na nie przeważnie sukna w kolorze zielonym lub niebieskim.

Od Warszawy (Raszyn), Oskar Kolberg, Pieśni ludu polskiego, serja I, Warszawa, 1857

W okolicach Nadarzyna i Piaseczna kobiety nosiły długie sukmany, zwykle podszyte futrem tzw. przyjaciółki. Przeznaczano na nie przeważnie sukna w kolorze zielonym lub niebieskim.

Wieśniaczka, Wilanów, pow. warszawski, z obrazu J. Ryszkiewicza, Nakład Chlebowski i Michałowski "Świt", w Warszawie. Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie.

Kobiety w tym regionie nosiły naszyjniki z korala prawdziwego lub jego imitacji (tzw. laki), które okalały szyję i leżały na koszuli w dekolcie gorsetu. Tworzyły je średniej wielkości, walcowate paciorki nawleczone na kilka (6 lub więcej) krótkich nitek.

Wieśniaczka, Wilanów, pow. warszawski, z obrazu J. Ryszkiewicza, Nakład Chlebowski i Michałowski "Świt", w Warszawie. Archiwum Naukowe Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie.

Kobiety w tym regionie nosiły naszyjniki z korala prawdziwego lub jego imitacji (tzw. laki), które okalały szyję i leżały na koszuli w dekolcie gorsetu. Tworzyły je średniej wielkości, walcowate paciorki nawleczone na kilka (6 lub więcej) krótkich nitek.

Pantofle. Ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, fot. E. Koprowski

W okolicach Wilanowa używano trzewików i pantofli (czółenek). Trzewiki były zawsze czarne, sięgające do połowy łydki, sznurowano je tasiemką w tym samym kolorze. Pantofle, według Oskara Kolberga, mogły być: zielone, niebieskie, różowe, amarantowe, fiołkowe lub szyte z tkaniny wzorzystej. Wykonywano je z filcu, pluszu, sukna lub atłasu, zawsze jednak miały skórzaną podeszwę. Ich przody zdobiły naszycia z ułożonych w drobne zakładeczki wstążek lub kokarda czy też kokardy w kolorze pantofla lub kontrastowym.

Pantofle. Ze zbiorów Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie, fot. E. Koprowski

W okolicach Wilanowa używano trzewików i pantofli (czółenek). Trzewiki były zawsze czarne, sięgające do połowy łydki, sznurowano je tasiemką w tym samym kolorze. Pantofle, według Oskara Kolberga, mogły być: zielone, niebieskie, różowe, amarantowe, fiołkowe lub szyte z tkaniny wzorzystej. Wykonywano je z filcu, pluszu, sukna lub atłasu, zawsze jednak miały skórzaną podeszwę. Ich przody zdobiły naszycia z ułożonych w drobne zakładeczki wstążek lub kokarda czy też kokardy w kolorze pantofla lub kontrastowym.

Ten serwis korzysta z cookies Polityka prywatności