STROJE Z OKOLIC RADZYNIA PODLASKIEGO
Historia stroju
Strój ten występował w północno-środkowej części województwa lubelskiego. Zasięgiem swym obejmował teren na północy do rzeki Krzny (lewy dopływ Bugu), wschodnia granica zasięgu biegła wzdłuż nurtu Zielawy w jej środkowym biegu, na południu graniczył ze strojem włodawskim, a na zachodzie z łukowskim. Jest to obszar dzisiejszego starostwa radzyńskiego, który od średniowiecza przynależał do Ziemi łukowskiej. W 1810 roku po powstaniu Księstwa Warszawskiego utworzony został powiat radzyński, jako jeden z dziewięciu w departamencie siedleckim. Od tego czasu obszar ten funkcjonuje, jako wyraźnie wyodrębniona jednostka administracyjna z Radzyniem Podlaskim, jako miastem powiatowym. Zawsze był to obszar typowo rolniczy, z niewielkim przemysłem spożywczym skupionym głównie w Radzyniu.
Ogólna charakterystyka stroju
Odzież noszona tam przez mieszkańców wsi praktycznie do końca XIX wieku wykonywana była z tkanin samodziałowych wyrabianych we własnym zakresie. Dopiero na początku minionego stulecia szyto niektóre elementy ubioru świątecznego z materiałów fabrycznych i powszechnie korzystano z usług miejskich lub wędrownych krawców. Strój męski noszony na tym terenie posiadał wspólne cechy z ubiorami nadbużańskim i włodawskim, a w kobiecym stosowano tkaniny pasy, które są charakterystyczne dla Mazowsza. Obecnie największa kolekcję stroju z tego subregionu jest w Muzeum Południowego Podlasia
w Białej Podlaskiej, Muzeum Narodowe w Lublinie i Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie.
Stroje męskie
Strój męski w całości wykonywany był z materiałów samodziałowych. Letni świąteczny składał się ze słomianego kapelusza, koszuli noszonej na wypust na lniane spodnie i opasywanej w pasie krajką. Na koszule mężczyźni zakładali kamizelkę, a jako wierzchnie okrycie sukmanę. Uzupełninie stroju stanowiły łapcie z lipy lub brzozy, sznurowane do kolan. Zimą mężczyźni nosili sukienne spodnie, kożuchy, a głowę osłaniali rogatywką lub czapką baranią.
Pan młody musiał do ślubu założyć sukmanę, którą obwiązywał w pasie krajką, wiązaną po lewej stronie. Do krajki przyczepiał białe płótno zwane ręcznikiem (rucznikiem), który wyhaftowany był przez jego przyszłą żonę. Podobne oznaczenia, czyli ręczniki zwane zawijkami otrzymywali drużbowie. Po lewej stronie kapelusza czy baraniej czapki pan młody przypinał bukiet ze wstążek. Zarówno ręcznik jak i bukiet po ślubie przepinano na prawa stronę, jako oznakę zmiany stanu.
Stroje kobiece
Strój kobiecy stanowiły czepce lub półczepce, koszula lniana i gorset, który zakładały młode kobiety lub kaftan noszony przez mężatki i starsze kobiety. W chłodne dni jako wierzchnie nakrycie stosowano sukmanę oraz szare i brązowe czamarki – rodzaj płaszcza. Początkowo, tak jak mężczyźni, kobiety do tego stroju nosiły łapcie, później – czarne skórzane trzewiki. Strój obrzędowy od świątecznego różnił się detalami. Panna młoda stroiła głowę wiankiem rucianym ze sztucznymi kwiatami, do którego przypięte były wstążki opadające poniżej pasa.
Mariola Tymochowicz