STROJE RADZYMIŃSKIE
Historia stroju
Stroje, o których mowa noszono na północno-wschodnim Mazowszu, na prawym brzegu Wisły, geograficznie na Nizinie Mazowiecko-Podlaskiej. Obszary te w 1527r. po bezpotomnej śmierci ostatniego z książąt mazowieckich zostały wcielone do Rzeczpospolitej jako województwo mazowieckie, a interesujące nas tereny znalazły się w granicach ziemi warszawskiej i nurskiej. Taki podział administracyjny przetrwał aż do trzeciego rozbioru Polski. Dopiero w 1867 r. władze carskie wprowadziły nowy podział administracyjny – powstała wtedy istniejąca do 1915 r. gubernia warszawska, do której przynależał powiat radzymiński. Funkcjonował on również później – w latach 1919-1939 i 1945-1952 już jako część województwa warszawskiego. W 1952 roku siedzibę starostwa przeniesiono z Radzymina do już znacznie większego Wołomina i taki stan rzeczy trwa do dziś z przerwą w latach 1975-1999. Reasumując strój radzymiński noszony był na obszarze obecnego powiatu wołomińskiego, którego obszar pokrywa się z historycznym powiatem radzymińskim. Szczytowy okres rozwoju omawianego stroju przypada na drugą połowę XIX wieku, a zanik na początkowe lata ubiegłego stulecia. Proces ten nastąpił szybciej w przypadku odzieży męskiej. Był on na tyle radykalny, że do naszych czasów zachowały się bardzo nieliczne elementy zarówno kobiecego jak i męskiego stroju radzymińskiego. Duży wpływ na taki proces miała bezwzględnie bliskość Warszawy i budowa w latach 1851-1862 Kolei Warszawsko-Petersburskiej. Ponadto nie bez znaczenia na zarzucenie stroju tradycyjnego i jego pauperyzację miały wydarzenia zbrojne, związane z I wojną światową oraz wojną polsko-bolszewicką i bitwą warszawską z 1920 r.
Stroje męskie
Jeszcze na przełomie XIX i XX w. stroje te szyto prawie wyłącznie z samodziałów lnianych i wełnianych. W skład zestawu odzieży świątecznej z tego okresu wchodziły: nakrycie głowy, którym był najczęściej kapelusz lub maciejówka, koszula z samodziału lnianego pod której kołnierzykiem wiązano chustkę, lniane lub sukienne spodnie, kamizelka, wełniany pas oraz szara albo brązowa sukmana. Do stroju świątecznego i zimowego mężczyźni nosili długie pod kolana buty z juchtowej skóry z harmonijką w okolicach kostki. W końcowej fazie przywdziewania stroju tradycyjnego ich miejsce zajęły buty o sztywnej cholewie typu oficerki. Ubiór taki zastąpiła odzież szyta z tkanin fabrycznych lub kupowana już gotowa o krojach zgodnych z regułami mody ogólnoeuropejskiej tego okresu.
Stroje kobiece
Pierwotnie ubiór noszony przez kobiety tak jak i męski szyty był prawie w całości z lnianych i wełnianych tkanin samodziałowych. Jeszcze w początkach XX w. kupowano jedynie tkaniny, z których szyto kaftany, gorsety i czepki oraz gotowe już chustki, biżuterię i obuwie. Na podstawie posiadanych materiałów piśmiennych, ikonografii i zachowanych elementów odzieży możemy przyjąć, że ubiór kobiecy składał się: z nakrycia głowy, którym była chustka lub czepek, lnianej koszuli, samodziałowej spódnicy, zapaski do pasa i na ramiona, gorsetu lub kaftanika oraz biżuterii i obuwia. Kobiety nosiły krótkie, ściśle okalające szyję naszyjniki. Zwykle składały się one z czterech sznurków korali prawdziwych lub ich imitacji. Czasem naszyjnik mógł tworzyć jeden sznur białych szklanych paciorków i trzech sznurków korali naturalnych lub je naśladujących. Do stroju odświętnego kobiety nosiły sięgające do połowy łydki czarne, sznurowane trzewiki lub także czarne czółenka na niezbyt wysokim obcasie.
Elżbieta Piskorz-Branekova