STRÓJ POWIŚLAŃSKI
Historia stroju
Nazwa „Powiśle” po raz pierwszy pojawiła się w 1920 r. i po plebiscycie w dawnych Prusach Wschodnich. Wprowadził ją Związek Polaków w Niemczech by określić obszar, na którym mówiono gwarami malborskimi. Powiśle znajduje się na terenach nizinnych w Dolinie Wisły, gdzie były żyzne ziemie i ukształtował się specyficzny mikroklimat sprzyjający rozwojowi rolnictwa i sadownictwa. W znacznej części regionu przeważają pagórki, tereny leśne i jeziora, które wpływały na ukierunkowanie lokalnej gospodarki. Powiśle obejmuje obszar staropruskich krain: Pomezanii i części Pogezanii. Później w XIII w. przybyli tu Krzyżacy i po podboju Prusów zaczęli tu wznosić zamki i grody. Na terenach nadwiślańskich od XVI w. osiedlali się mennonici z Niderlandów, a na obszarze ziemi malborskiej rozwijała swoje majątki szlachta polska. Na obrzeżach regionu mieszkała ludność niemiecka. Po II wojnie światowej wysiedlono mieszkańców regionu, głównie Niemców, i przybyli tu osadnicy z Polski centralnej, południo-wschodniej, z Kresów Wschodnich oraz ludność z akcji „Wisła”.
Ogólna charakterystyka stroju
Istnieje niewiele opisów na temat stroju z Powiśla. Dotyczą one obszaru zamieszkiwanego przez ludność polską na ziemi malborskiej.
Stroje kobiece
Kobiety nosiły tam czarne, zielone lub żółte chusty wiązane nad czołem w podwójny węzeł, czerwone wełniane spódnice lub ciepłe spódnice z baju w kolorze białym, niebieskim lub czerwonym. Na to zakładały fartuch w pstre desenie, czerwone wełniane pończochy. A na wierzch żółte lub czerwone kaftany, niebieskie suknie, spodniki czerwone, chusty białe lub wzorzyste. Mężatki nosiły czepki obszyte czarną koronką, z denkiem haftowanym w złote motywy kwiatowe. Obwiązywano je jedwabną chustą, tworząc nad czołem kokardę.
Stroje męskie
Mężczyźni nosili zwężony u góry kapelusz z szerokim rondem, granatowe płaszcze z długimi pelerynami i wywiniętym kołnierzem, czerwoną chustkę na szyi. Pod płaszcz zakładali krótką granatową jakę, spodnie w tym samym kolorze i buty z cholewami do kolan. Do dziś nie zachował się żaden kompletny strój lub jego ikonografia. W 1975 r. na potrzeby Zespołu Pieśni i Tańca „Powiśle” powstała rekonstrukcja stroju powiślańskiego. Nawiązuje ona częściowo do opracowań etnografów i występuje przeważnie w kolorze czerwonym i niebieskim. Do stroju kobiecego wprowadzono chustę zamiast czepka, a zdobienia stroju stanowi powiślański haft biały. Koła gospodyń wiejskich w regionie szyją strój powiślański również w innych kolorach np. pomarańczowym i zielonym.
Aleksandra Paprot-Wielopolska