STROJE ŁUKOWSKIE
Historia stroju
Strój łukowski noszono na obszarze tak zwanej Ziemi łukowskiej, której najważniejsze miasta to Łuków, Siedlce i Kock. Był to obszar peryferyjny, najbardziej wysunięta na wschód część księstwa sandomierskiego, wchodząca klinem między Mazowsze i Podlasie. Oddzielona od reszty Lubelszczyzny pasmem lasów i bagien, stanowiła teren równinny, bagienno-piaszczysty, pokryty nieprzebytą puszczą, który zachował swój charakter dość długo. W XV wieku po przeprowadzonej reformie administracyjnej stała się jednym z trzech powiatów województwa lubelskiego. W okresie zaborów przynależała początkowo do Austro-Węgier, a w 1815 roku po utworzeniu Królestwa Polskiego ziemia łukowska weszła w skład województwa podlaskiego.
Tuż po II wojnie światowej i następnie od 1999 roku tereny te weszły ponownie w skład województwa lubelskiego. Ziemia Łukowska obejmowała tereny położone między Wieprzem i Tyśmienicą na południu, a Liwcem i Muchawką na północy. Granicę wschodnią wyznaczała w przybliżeniu linia biegnąca od źródeł Liwca po Tyśmienicę w okolicy Niewęgłosza. Granica zachodnia przebiegała przez tereny puszczańskie. Najdalej na zachód położoną miejscowością regionu była Wola Mysłowska. Obszar ten stanowił płaskowyż, którego najwyższym wzniesieniem był teren pokryty bagnami i lasami w pobliżu wsi Jagodne. Obecnie jest to wyodrębniony powiat łukowski. który zawsze był pod silnym wpływem północnego Mazowsza, zarówno pod względem etnicznym, językowym jak i obyczajowym. Strój łukowski posiada wiele cech wspólnych z ubiorami kołbielskimi, garwolińskimi i z okolic Radzynia Podlaskiego.
Ludność tego subregionu od wieków zajmowała się rolnictwem mimo, że warunki nie były tam do końca sprzyjające. Dużo piasków, błota, a klimat nieco ostrzejszy niż w sąsiednich powiatach, jak czytamy w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów Słowiańskich z 1882 roku.
Ogólna charakterystyka stroju
Opis stroju łukowskiego znajdziemy w monografii Zygmunta Wasilewskiego o wsi Jagodna. Niewielka notatka o strojach ze wsi Tuchowiec, Jeleniec, Stanin pod Łukowem znajduje się w tomie Mazowsze Oskara Kolberga.
Odzież świąteczna z okolic Łukowa, zaliczana jest do grupy mazowieckiej, gdyż wykonywana była w dużej mierze z materiałów w pasy i zawierała elementy typowe dla tej odmiany. Strój ten zachował się w kolekcji Muzeum Narodowego w Lublinie, kilka elementów przechowywanych jest w Muzeum Regionalnym w Łukowie, a kilkanaście eksponatów posiada Muzeum Regionalne w Woli Osowińskiej.
Zasięg występowania tego typu stroju obejmuje nie tylko dzisiejszy powiat łukowski, ale także zachodnie obrzeża powiatu radzyńskiego, południową część siedleckiego i północną lubartowskiego. Istotne zmiany w tym stroju nastąpiły na początku XX w., kiedy kobiety zaczęły wykorzystywać także materiały o innych fakturach – gładkiej czy w kratę, często już produkcji fabrycznej, wprowadzone zostały również nowe kroje. Ciężkie zapaski naramienne zastąpiono fabrycznymi chustami naramiennymi krzyżowanymi na piersi. W tym też okresie zaczął już następować zanik stroju męskiego, kobiecy zachował się nieco dłużej.
Mariola Tymochowicz