STROJE ŁEMKOWSKIE
Historia stroju
Łemkowie są jedną z rdzennych grup etnicznych zamieszkujących od XIV–XV wieku południowo-wschodnią Polskę. Ich kultura, język oraz religia ukształtowały się w specyficznych warunkach karpackich, na styku różnych tradycji kulturowych. Przymusowe wysiedlenia po II wojnie światowej, w szczególności Akcja „Wisła” w 1947 roku, doprowadziły do rozproszenia społeczności łemkowskiej na tereny zachodniej Polski i Ukrainy. Mimo tych doświadczeń Łemkowie zachowali poczucie własnej tożsamości oraz ochronili istotne elementy swojego dziedzictwa kulturowego. Łemkowszczyzna, obejmowała tereny od Wysokiego Działu w Bieszczadach po dolinę Popradu w Beskidzie Sądeckim, a także obszar tzw. Rusi Szlachtowskiej na pograniczu Małych Pienin i Beskidu Sądeckiego. Po stronie słowackiej osadnictwo łemkowskie sięgało pasma Beskidów. Współcześnie, w wyniku powojennych przesiedleń, znaczna część społeczności łemkowskiej zamieszkuje tzw. Ziemie Odzyskane.
Ogólna charakterystyka stroju
Strój łemkowski ukształtował się w warunkach górskich i nosi wyraźne cechy stroju karpackiego, przy jednoczesnym oddziaływaniu wpływów ruskich, polskich, wołoskich oraz południowych – pochodzących z obszarów dawnego Królestwa Węgier. Podstawowym stosowanym rodzajem tkaniny był samodział lniany i wełniany, uzupełniany z czasem tkaninami fabrycznymi. Strój pełnił funkcje praktyczne, ochronne, ale także identyfikacyjne i prestiżowe. Tradycyjny strój świąteczny Łemków, występował w trzech głównych odmianach: zachodniej (od Popradu po Zdynię i Wisłokę), środkowej (od górnej Wisłoki po źródła Wisłoka) i wschodniej (do zlewiska Osławy i Osławicy).
Mariola Tymochowicz