STROJE LACHÓW LIMANOWSKICH
Historia stroju
Grupa etnograficzna Lachów Limanowskich zamieszkuje północe krańce Beskidu Wyspowego tj. doliny rzeki Łososiny, Sowliny i Słopniczanki. Od północnego zachodu graniczy z Lachami Szczyrzyckimi, od północy z grupa Krakowiaków Zachodnich, od wschodu z Lachami Sądeckimi, od południa z Góralami od Łącka i Kamienicy, natomiast od zachodu z Zagórzanami.
Nazwa tej grupy etnograficznej została spopularyzowana przez lokalnych regionalistów po II wojnie światowej i miała oznaczać ludność o przejściowym charakterze: między kulturą góralską a krakowską zamieszkującą okolice Limanowej. Utworzony jeszcze za czasów monarchii austrowęgierskiej powiat limanowski – dał podstawę do wydzielenia odrębnej grupy lachowskiej, a jego sztucznie wyodrębnione granice administracyjne dały podstawę granic etnograficznych. Strój stanowiący podstawę delimitacji nie był jednakowy we wszystkich częściach obszaru, co pozwoliło na wyznaczenie kilku wyróżniających się subregionów. Pierwszy z nich kształtował się w okolicach wsi Dobrej – uznawanej za jego centrum – stąd też grupa ta często nazywana była Lachami od Dobrej lub Lachami Dobrzańskimi. Drugi plasował się na południe obejmując wsie pogranicza z Zagórzanami, czyli między innymi Gruszowiec, Jurków, Chyszówki i Połrzeczki. Kolejne można wydzielić w okolicach Starej Wsi, Pisarzowej czy parafii Ujanowice. Warto zaznaczyć, że ludność zamieszkująca wsie wschodniej części obszaru takie jak np. Pisarzowa, Mordarka, Ujanowice czy Wysokie, pod względem kulturowym bliższa jest tradycji Lachów Sądeckich.
Ogólna charakterystyka stroju
Najdawniejsze stroje noszone w regionie uznanym za zamieszkały przez Lachów Limanowskich były bardzo zróżnicowane. Według zapisu J. Roztworowskiego z 1813 roku w Dobrej mężczyźni zakładali okrągłe kapelusze z klapami, lniane, krótkie koszule wiązane pod szyją kolorową tasiemką, zimą – białe sukienne spodnie natomiast latem – lniane. Wierzchnim okryciem były sukienne gunie. Kobiety używały lnianych koszul, na które ubierały gorsety – przeważnie w kolorze zielonym, kolorowych spódnic a także białych, płóciennych fartuchów. Jeszcze początkiem XIX wieku do kościoła lub na jarmark zarzucały na plecy, długi płócienny rańtuch. Zarówno kobiety jak i mężczyźni nosili: „chodaki górskie sznurowane rzemykami”. Strój odświętny w okolicach Dobrej zaczął zmieniać się od II połowy XX wieku. Mężczyźni zamiast samodziałowych ubiorów zaczęli używać szytych z fabrycznego sukna kaftanów – krojem przypominających krakowskie. Zamiast spodni z samodziału, używano wykonanych z fabrycznego sukna, wzorowanych krojem na miejskiej modzie. W miejsce powszechnie noszonych kierpców zaczęto używać wiązanych trzewików – przez kobiety oraz butów z cholewami – przez mężczyzn. Choć o całkowitym zaprzestaniu użytkowania stroju na tym obszarze mówić nie można – to jednak ten noszony od lat 30. XX wieku zatracił swój limanowski charakter. W części lachowskiej ówczesnego powiatu limanowskiego, za reprezentacyjny uważano ubiór Szczyrzycki. Obecnie strój Lachów Limanowskich powraca do dawnego wyglądu. Wiele zespołów i kół gospodyń wiejskich dba by odszukiwać coraz to dawniejsze jego wersje i stara się by na folklorystycznej scenie można było obserwować jego zróżnicowanie.
Patryk Rutkowski